Kilka myśli do czytań i Ewangelii na Uroczystość Objawienia Pańskiego:
Każdego roku, 6 stycznia Kościół w Polsce obchodzi uroczystość Objawienia Pańskiego. Ewangelia, która jest odczytywana w tym dniu, pochodzi od Mateusza i opowiada o Trzech Mędrcach ze Wschodu. „Gdy Jezus narodził się w Betlejem w Judei za panowania króla Heroda, oto mędrcy ze Wschodu przybyli do Jerozolimy i pytali: «Gdzie jest nowo narodzony Król żydowski?”
Herod, będący marionetkowym królem ustanowionym przez Rzymian, obawiał się utraty władzy. W tym czasie Judea znajdowała się pod okupacją rzymską. Był Idumejczykiem, co oznacza, że nie był etnicznym Żydem. W obawie przed utratą tronu zamordował swoją żonę oraz kilka dzieci. A kim byli ci mędrcy? W greckim oryginale Nowego Testamentu użyto słowa magoi, które odnosiło się do wielkich filozofów, astronomów i astrologów, często pełniących rolę doradców na dworach królewskich. Mędrcy przybyli ze Wschodu – nie znamy dokładnie ich pochodzenia – do Jerozolimy, ponieważ ujrzeli gwiazdę na niebie. Nie tylko Żydzi oczekiwali przyjścia Mesjasza; istnieją także zapiski starożytnych pisarzy pogańskich, które wskazują, że wśród pogan krążyła pogłoska o nadejściu króla z Judei, o powstaniu wielkiego władcy z tego małego ludu.
Aby potwierdzić biblijne dowody, Herod pyta arcykapłanów i uczonych w Piśmie, którzy cytują tekst z księgi proroka Micheasza: „W Betlejem judzkim, bo tak zostało napisane przez Proroka”. W Księdze Liczb znajduje się również proroctwo Balaama, pogańskiego proroka, o gwieździe: „Wschodzi Gwiazda z Jakuba, z Izraela podnosi się berło”.
Wielu starożytnych Ojców Kościoła nie postrzegało tego zjawiska jedynie jako zjawiska astralnego. Często interpretowali gwiazdy jako anioły. Jednak sam znak na niebie nie wystarczył. Kiedy mędrcy dotarli do Jerozolimy, potrzebowali Pisma Świętego, aby odnaleźć prawdziwego Mesjasza, Króla.
Gdy weszli do domu, znaleźli Dzieciątko z Maryją, Jego Matką, i padli na twarz, oddając Mu pokłon. Greckie słowo proskyneō dosłownie oznacza „oddać komuś pokłon”. Kilka rozdziałów dalej w Ewangelii Mateusza diabeł mówi Jezusowi, że jeśli tylko upadnie i odda Mu pokłon, to da Mu wszystkie królestwa świata. A Jezus odpowiada: „Panu, Bogu swemu, będziesz oddawał pokłon”. Sugeruje to, że mędrcy rozpoznają, iż nie jest On po prostu Królem Żydów, że nie czczą Go jedynie jako Króla, ale jako Boga, jako Boskiego Króla.
„I otworzywszy swe skarby, ofiarowali Mu dary: złoto, kadzidło i mirrę.” Dary te nawiązują do dwóch starotestamentowych tekstów: Izajasza, który jest dzisiejszym pierwszym czytaniem i proroctwem o Nowym Jeruzalem, oraz dzisiejszego Psalmu, który Żydzi interpretowali jako proroctwo o przyszłym Królu, Mesjaszu.
W Księdze Izajasza istniało oczekiwanie, że pewnego dnia Jerozolima zostanie odnowiona, będzie nową Jerozolimą, a ta nowa Jerozolima jest tak piękna, że jest opisana jako kobieta, jako oblubienica Boga. Izajasz pisze: „Wszyscy oni przybędą z Saby, zaofiarują złoto i kadzidło, nucąc radośnie hymny na cześć Pana.” Prorok opisuje starożytną żydowską nadzieję, że pewnego dnia poganie się nawrócą i przyjmą Jerozolimę za swoje miasto-matkę. Słowo „metropolis” pochodzi od słów mater (matka) i polis (miasto). Pewnego dnia poganie powiedzą, że Jerozolima jest naszą matką. Mędrcy przynoszą złoto i kadzidło, ale nie do ziemskiej Jerozolimy. Przynoszą swoje dary Dzieciątku Jezus i Maryi, Jego Matce.
Św. Ireneusz w swoim słynnym dziele „Przeciw herezjom” mówi, że złoto symbolizuje królewskość Jezusa, kadzidło – Jego boskość, a mirra, używana do pogrzebu, wskazuje na Jego mękę, śmierć i pogrzeb. W ten sposób Ireneusz dostrzega tajemnicę Jego królewskości, męki i kultu Chrystusa ukryte w tych trzech darach: złocie, kadzidle i mirze.
„Uwielbią Pana wszystkie ludy ziemi” – to refren dzisiejszego Psalmu, który koncentruje się na przyszłym nawróceniu pogan. Mówi się, że nowy Salomon, przyszły Król, będzie Królem sprawiedliwym, ustanowi czas wiecznego pokoju, a jego królestwo rozciągnie się od Rzeki po krańce ziemi. Będzie to królestwo Żydów i pogan, obejmujące wszystkie narody świata, a także królestwo miłosierdzia, w którym Bóg będzie ratował potrzebujących i troszczył się o biednych.
W drugim czytaniu słyszymy słowa św. Pawła: „Słyszeliście przecież o udzieleniu przez Boga łaski danej mi dla was, że mianowicie przez objawienie oznajmiona mi została ta tajemnica.” Greckie słowo oznaczające tajemnicę to mystērion. To ukryta rzeczywistość, która zostaje ujawniona, aby wszyscy mogli ją zobaczyć. Słowo mystērion w Liście do Efezjan pojawia się sześć razy.
Paweł rozpoczyna List do Efezjan od nawiązania do tajemnicy Bożego planu, którym jest zjednoczenie całego wszechświata w Chrystusie. Pisze: „Poganie już są współdziedzicami i współczłonkami Ciała, i współuczestnikami obietnicy w Chrystusie Jezusie przez Ewangelię.”
Greckie słowo, którego Paweł używa do opisania pogan, to ethnē, oznaczające „narody”, „ludy” lub „grupy etniczne”, do określenia „pogan” lub ludzi spoza Izraela. Paweł pisze, że wszyscy poganie stali się teraz razem z Izraelem uczestnikami wszystkich obietnic Bożych, które zostały nam dane w Chrystusie Jezusie poprzez tajemnicę Wcielenia – Słowo stało się ciałem.
Historia Żydów to długa opowieść o konflikcie między Narodem Wybranym a narodami świata. W Księdze proroka Izajasza czytamy, że pewnego dnia narody świata ujrzą światłość, która nad nimi zajaśnieje, odwrócą się od swoich bożków i zaczną czcić jedynego Boga Izraela. Będą słuchać Prawa, które wyjdzie z Jerozolimy. Izajasz opisuje, że poganie nie tylko zwrócą się ku jedynemu Bogu Izraela, ale On weźmie niektórych z nich na kapłanów i lewitów.
I siedem wieków później Szaweł z Tarsu, pobożny faryzeusz, spotyka zmartwychwstałego Jezusa. Zostaje powołany, aby stać się apostołem pogan, przynosząc Dobrą Nowinę o tym, że zbawienie przyszło nie tylko do Izraela, ale do każdego narodu na świecie. To jest tajemnica, która przez wieki była ukryta. Nie była widoczna, wydawało się, że nie jest w ogóle możliwa. Ale teraz, dzięki przyjściu Jezusa, została ujawniona, odsłonięta.
Katechizmie Kościoła Katolickiego (528) opisuje się święto Objawienia Pańskiego jako objawienie Jezusa nie tylko jako Mesjasza, ale jako Zbawiciela świata.
„A otrzymawszy we śnie nakaz, żeby nie wracali do Heroda, inną drogą udali się z powrotem do swojego kraju” Tak Mateusz kończy dzisiejszą Ewangelię. Jak mówi Mateusz, mędrcy, otrzymawszy ostrzeżenie, aby nie wracali do pałacu Heroda, powrócili do swojej ziemi inną drogą. Bóg potrafi kierować naszymi życiowymi wyborami, prowadząc nas bezpiecznie przez niebezpieczeństwa świata, jeśli tylko jesteśmy gotowi słuchać i podążać nową drogą.